منه « 1 » ، بل مطلقا « 2 » ، كما كان له « 3 » ذلك « 4 » قبله « 5 » ، على ما يأتي بيانه فى الإجزاء « 6 » . كيفيّت امتثال در مورد بحث مصنّف در اين متن به كيفيّت امتثال در مورد بحث ، كه دلالت امر بر مرّه يا تكرار و يا دلالت آن بر خصوص طبيعت مىباشد ، اشاره دارد . البته در متن به مورد أمر بر تكرار اشاره نشده است ، ولى لازم است كيفيّت امتثال در هر سه مورد بيان شود كه توضيح آن ، به شرح زير است . 1 - دلالت أمر بر « تكرار » : در اين مورد وضعيّت امتثال ، معلوم است . يعنى وقتى مولى مىگويد : « اضرب » ، عبد بايد آن‌قدر ضرب را تكرار كند تا مولى او را منع نمايد . در اينجا فرقى نمىكند كه تكرار به شكل افراد طولى انجام شود ( مثل اينكه در روزهاى متعدد آن را امتثال كند ) يا اينكه به شكل افراد عرضى آورده شود ( مثل اينكه در يك روز ، ضرب را با دو دست انجام دهد ) . 2 - دلالت أمر بر « مرّه » : در اين مورد باز هم وضعيّت و كيفيّت امتثال ، مشخص است . يعنى وقتى مولى مىگويد : « اضرب » ، اگر عبد در مرتبهء اوّل ( چه در ضمن فرد واحد و چه در ضمن افراد ) اتيان كند ، كفايت مىكند و براى اتيان مرتبهء دوم ، مجالى نيست ، زيرا در مرتبهء اوّل ، امتثال حاصل شده و أمر ، ساقط مىشود و در نتيجه براى مرتبهء دوم و سوم و . . . امر و تكليفى وجود ندارد . البته اين در صورتى است كه عبد بخواهد مرتبهء دوم و سوم و . . . را به عنوان امتثال اتيان كند ، كه در اين صورت امتثال بعد از امتثال پيش مىآيد و از باب « تحصيل حاصل » مىشود . امّا اگر عبد مرتبهء دوم و . . . را به غير عنوان امتثال ( مثلا به عنوان تفريح و تفنّن ) اتيان كند ، اشكالى ندارد .

--> ( 1 ) . من الفرد الأوّل . ( 2 ) . أعمّ از فرد أحسن و فرد مساوى . ( 3 ) . أى : للعبد . ( 4 ) . أى : التبديل . ( 5 ) . أى : الامتثال . ( 6 ) . يأتى فى الفصل الثالث .